hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
1
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
2
سرمقاله
آشفته بازار مشاوره و اطلاعات فنی در پرورش شترمرغ
یکی از معضلات صنعت پرورش شترمرغ از ابتدای ورود به ایران بحث کمبود اطلاعات علمی و فنی مناسب می باشد. همین امر عرصه
را برای حضور متخصصین کاذب مهیا و آماده نمود. بطوریکه به دلیل نوپا بودن این صنعت و کمبود اطلاعات فنی بومی، هر آنچه که این
متخصصین کاذب عنوان می نمودند، مورد پذیرش مزرعه داران و افرادی که تمایل به ورود به این صنعت داشتند، قرار می گرفت. این امر باعث
ایجاد نوعی خود شیفتگی در این افراد شد و بعضاً بر روی نظرات غلط خود نیز اصرار داشته و به یقین رسیده بودند که نظرات آنها درست و
مطابق اصول عملی پرورش می باشد. همچنین این امر باعث رشد قارچ گونه این افراد و ورود آنها به مزارع پرورش شترمرغ شد.
بطور کلی متخصصان کاذب را در این صنعت می توان به دو گروه تقسیم نمود:
گروه اول که غالباً دلال هستند و هیچ گونه تحصیلات و اطلاعات آکادمیک و فنی ندارند و بعضاً بر اساس تجربه های ناچیز قبلی و در
جهت اهداف خود، توصیه هایی را به مزرعه داران ارائه می نمایند. این توصیه ها اغلب در راستای هدایت مزرعه دار در مسیر اهداف دلال بازی
آنهاست.
گروه دوم افرادی هستند که تحصیلات آکادمیک دارند و بر اساس مطالب آموخته در دامهای دیگر و تعمیم دادن آنها به شترمرغ و
همچنین تجارب ناچیز چند ساله در برخی مزارع اقدام به مشاوره و توصیه به مزرعه داران می نمایند.
اگرچه گروه اول از تحصیلات آکادمیک مشخصی برخوردار نیستند ولی معمولاً برای صنعت کم خطر تر از گروه دوم می باشند. زیرا
ضربه ای را که گروه دوم به مزارع وارد می سازند معمولاً به صورت ریشه ای و عمیق است. زیرا نظرات آنها به عنوان کارشناس برای مزرعه
داران مقبول تر بوده و آنها به واسطه ی آشنایی با اصول اولیه ی پرورش و بیماریهای دام و طیور بعضاً مزرعه داران را در خصوص نظرات خود
بهتر مجاب می کنند.
متأسفانه بسیاری از مزارع کارشناسی نادرست لطمات جبران ناپذیری دیده اند. استفاده از روشهای روان شناسی خاص از قبیل؛ معرفی
جیره های غذایی طولانی با اقلام زیاد و غیر ضروری، چشیدن و نوشیدن آبخوری های پرندگان و ... نیز از شیوه های این افراد جهت جلب نظر
مزرعه داران می باشد.
اگر چه دیر یا زود، دست این گونه افراد رو شده و ناکارآمدی آنها برای مزرعه داران ثابت خواهد شد ولی در اکثر موارد این زمان بسیار
دیر بوده و همراه با ضرر و زیان های جبران ناپذیری برای مزرعه داران خواهد بود. به نظر می رسد مزرعه داران گرامی باید نسبت به این امر
هوشیارتر عمل نموده و در استفاده از این سنخ نظرات، دقت عمل بیشتری به خرج دهند.
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
3
مقالات این شماره
-1 پرنده های خود را زودتر از موعد کشتار نکنید 
شترمرغ پرنده ای چند منظوره بوده و با هدف تولید گوشت، پوست و پر پرورش داده میشود. عدم توجه به ارزش اقتصادی هریک از این
محصولات و نادیده گرفتن کیفیت محصولات تولیدی، سودآوری شما را کاهش داده ونهایتا" فروش محصولات را با مشکل روبرو خواهد نمود.
خریداران پوست و پر به کیفیت محصولات تولیدی شما توجه داشته و در این کار مهارت کافی دارند و بر اساس کیفیت محصول تولیدی، به
شما پول پرداخت مینمایند. بنابراین در محاسبه قیمت تمام شده پرنده کشتاری خود، کیفیت محصولات را نیز در نظر بگیرید. 
از آنجائیکه بخشی از درآمد پرورش دهنده از بابت فروش، پوست و پر می باشد توجه به تغذیه پرندگان علاوه بر تولید گوشت، بایستی
به دستیابی به بالاترین کیفت پوست و پر نیز معطوف گردد. قابل ذکر است در آفریقای جنوبی تقریبا 56 درصد درآمد تولیدکنندگان از محل
پوست بدست می آید که البته این درآمد بسته به تقاضای بازار، بین پوست و گوشت متغیر است. بنابراین ضروریست توجه خاصی به تغذیه بر
مبنای کیفیت پوست و پر نیز مبذول گردد تا اینکه در بلند مدت، بقا و پایداری این صنعت تضمین شود.
در کشتار پرنده، تنها وزن پرنده را ملاک قرار ندهید و هرگز زودتر از موعد پرندگان را کشتار ننمائید. زیرا در سنین جوانی پوست و پر
تولیدی فاقد کیفیت و استانداردهای لازم بوده و با قیمت نازلتری خریداری میگردند. پرنده کشتاری حداقل باید به سن 9 ماهگی رسیده باشد تا
پس از بررسی وزن، کیفیت پر، و پوست تصمیم به ذبح آن گرفته شود. در آفریقای جنوبی برای دستیابی به بهترین کیفیت پوست و پر تولیدی،
پرندگان را در سن 11 ماهگی کشتار می نمایند. بدیهی است با تغذیه صحیح میتوان این زمان را تا 9 ماهگی کاهش داد، اما زودتر از 9 ماهگی به
هیچ عنوان توصیه نمیگردد.
معمولا شترمرغ گردن سیاه آفریقایی در سن 9 ماهگی در صورت تغذیه صحیح، وزنی معادل 96 کیلوگرم دارد. در این وزن و سن باید
به وضعیت رشد و تکامل پرها توجه نمائید. رشد پرها رابطه مستقیم با کیفیت پوست و رشد فولیکول های پر داشته و میتواند ملاکی برای
ارزیابی کیفیت پوست قرار گیرد. پرهای بالها و بدن باید کاملا رشد کرده باشند و بطور کامل پوشش بدن را حفظ نمایند. در غیر اینصورت پر و
پوست تولیدی در رده ممتاز قرار نخواهد گرفت. پوست درجه یک از نظر اندازه، ضخامت، شکل و اندازه فولیکولها و پراکندگی فولیکولها بر
روی پوست دارای استانداردهای خاصی است که در انتخاب آن مد نظر قرار میگیرد. هرگونه جراحت، سوراخ و صدمه بر روی پوست از ارزش
آن میکاهد.
جوجه شترمرغ تا سن شش ماهگی از سرعت رشد بالایی برخوردار است. با افزایش سن پرنده، ضریب تبدیل دان به گوشت افزایش می
یابد، بدین معنی که برای تولید یک کیلوگرم گوشت باید غذای بیشتری مصرف شود. لذا در سنین اولیه و تا سن شش ماهگی باید از این قابلیت
پرنده استفاده نموده و اهتمام لازم برای دستیابی به حداکثر رشد و وزن در پایان شش ماهگی ) 07 کیلوگرم( صورت پذیرد.
از سن شش ماهگی تا سن کشتار، )علی الخصوص از سن هشت ماهگی به بعد( هدف باید افزایش کیفیت پوست و پر باشد و نه افزایش
وزن. هرچند از سن 5 ماهگی به بعد، افزایش وزن پرنده وجود دارد ولی ضریب تبدیل دان به گوشت افزایش یافته، رشد پرنده و افزایش وزن در
مقایسه با غذای مصرفی کاهش چشمگیری می یابد. جیره های پایانی که از سن شش ماهگی داده میشوند باید از پروتئین و انرژی کمتری
برخوردار باشند. ضمن اینکه جیره باید حاوی مکمل های معدنی و ویتامینه، اسیدهای آمینه گوگرددار )که برای رشد و تکامل پوست و پر نیاز
میباشند( باشد. جیره هایی که از انرژی و پروتئین بالایی برخوردار هستند سبب ایجاد چربی در بدن پرنده شده و علاوه بر کاهش کیفیت و بازده
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
4
لاشه، از کیفیت پوست و پر تولیدی نیز میکاهند. جیره های غنی از انرژی و پروتئین باعث افزایش وزن کاذب خواهد شد. چنین پرندگانی پس از
کشتار در حدود 11 تا 56 کیلوگرم چربی تولید می نمایند . در سنین پایانی رشد، بیشتر از علوفه در جیره استفاده نمائید تا کیفیت پر و پوست
تولیدی افزایش یابد. با اجرای برنامه غذایی که پرنده بتواند بر اساس توان ژنتیکی خود رشد کند، )در نه ماهگی( لاشه از کیفیت مناسبی
برخوردار خواهد شد. یادآوری میگردد در مواقعی که پرنده بخوبی تغذیه شده باشد، تنها وسیله برای دستیابی به ضخامت و اندازه و کیفیت
رضایت بخش پوست، از طریق طولانی تر کردن دوره پایانی رشد میباشد که حداقل تا سن 9 ماهگی است، لذا هرگز شترمرغها را زودتر موعد
کشتار ننمائید.
یادآوری میگردد:
- پوست و پر پرندگان در سنین زیر 9 ماهگی اکثرا فاقد کیفیت و استانداردهای لازم بوده و با قیمت کمتر بفروش میرسند.
- درزمان ذبح پرنده، تنها وزن پرنده را ملاک قرار ندهید و به کیفیت پر و پوست نیز توجه نمائید.
- رسیدن به وزن مطلوب کشتار، حتی در سن کمتر از 9 ماهگی به آسانی و به غلط با افزایش انرژی و پروتئین جیره امکان پذیر است،
ولی پس از کشتار پرنده با مقدار زیادی چربی مواجه خواهید شد و بازده لاشه پایین خواهد بود.
- از سن 5 ماهگی به بعد، از جیرهای پایانی رشد که از پروتئین و انرژی کمتری برخوردار هستند استفاده نمائید. به پرها و پوست اجازه
تکامل و بلوغ کامل دهید تا از کیفیت مطلوب برخوردار شوند.
- بقا پروراربندان به فروش محصولات با کیفیت و رقابت در بازارهای جهانی است، لذا به سودهای مقطعی و کوتاه مدت فکر نکنید و
اجازه دهید محصولات تولیدی از استانداردهای لازمه برخوردار باشند.
-5 عملیات قبل از جوجه کشی در شترمرغ
قابلیت جوجه درآوری بهینه و کیفیت خوب جوجه تولیدی، هنگامی حاصل میگردد که تخم شترمرغ از زمان تولید تا قرار گرفتن در
ماشین جوجه کشی در شرایط بهینه و مطلوب نگهداری شود. تخم نطفه دار از چندین سلول زنده تشکیل شده است که باید پس از تخمگذاری
توانایی بالقوه جوجه درآوری آن در بهترین شرایط نگهداری، حفظ شود و در صورت عدم نگهداری مطلوب، این توانایی به شدت کاهش می
یابد.
در بسیاری از مواقع نحوه کارکردن با تخم شترمرغ، بخشی فراموش شده در مدیریت گله های مادر می باشد. این بخش از نگهداری در
مزرعه آغاز شده و تا هنگام قرار گرفتن تخم ها در ماشین جوجه کشی را شامل می شود. یکی از عمده ترین علت های کاهش یا وجود مشکل
در کیفیت جوجه های تولیدی به نحوه غلط کارکردن با تخم شترمرغ مربوط میگردد. ضدعفونی دقیق تخمها، جمع آوری، نگهداری صحیح و
کارکردن با تخم شترمرغ بایستی براساس یک برنامه دقیق روزانه انجام پذیرد.
طراحی ساختمان جوجه کشی:
برای احداث کارخانه جوجه کشی با بازده اقتصادی مطلوب باید طراحی به خوبی انجام پذیرد و استانداردهای بهداشتی رعایت گردد.
دیوارها باید از حداقل زوایا و اتصالات که مانع از شستشوی موثر میشوند برخوردار باشند. برای پوشش کف، استفاده از بتن کاملا مسطح و
صاف و یا سنگ و یا پوشش اپوکسی کاملا مسطح، بر پوشش های دیگر مزیت دارند. شیب فاضلابها بخصوب در سالن هچر رعایت گردد.
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
5
دیوارهای داخلی باید قابلیت شستشو با آب تحت فشار و حاوی مواد ضدعفونی کننده را دارا باشند. تمام سقف ها و دیوارها باید عایقبندی
شوند. دستگاه مولد برق اضطراری با قدرت کافی ضروری است تا هنگام قطع برق، لطمه ای به فعالیت جوجه کشی وارد نشود. جوجه کشی باید
دارای قسمت های زیر باشد:
اتاق تحویل تخم و ضدعفونی- اتاق نگهداری تخم - اتاق پیش گرم - اتاق ستر - اتاق هچر - اتاق نگهداری جوجه های هچ شده -
دفتر - اتاق تعویض لباس - سرویس بهداشتی)دوش(. اندازه درها باید طوری طراحی شود که راکها به راحتی عبور نموده و در قسمت کف
چهارچوب درب ها، دست انداز وجود نداشته باشد و کاملا برای حرکت راکها صاف باشند. فشار مثبت هوا طوری طراحی شود که از مناطق
تمیز به سمت مناطق کثیف باشد. میتوانید به منظور صرفه جویی در هزینه ها و امکان کنترل کلیه قسمتهای جوجه کشی، دیواره های داخلی را به
ارتفاع یک متر در نظر گرفته و مابقی ارتفاع تا سقف را با شیشه انجام دهید.
 : آماده سازی سالن و تجهیزات جوجه کشی
قبل از شروع تخمگذاری لازم است ساختمان و تجهیزات جوجه کشی کاملا شسته و ضدعفونی گردد. ابتدا سالن و تجهیزات و ماشینهای
جوجه کشی باید با آب ولرم و موادپاک کننده مخصوص ماشین های جوجه کشی کاملا شسته و جرمها و چربی ها برداشته شود. در این صورت
مواد ضدعفونی کننده بهتر عمل نموده و میتوانید از عملیات خود مطمئن شوید. ماشین های جوجه کشی را نیز کنترل و عملیات گریس کاری،
تعویض قطعات فرسوده و.... صورت پذیرد. از دیگر اقدامات مهم کالیبراسیون دما و رطوبت دستگاه جوجه کشی و هچر است که میتواند توسط
دماسنجهای دیجیتال و یا دماسنج و رطوبت سنج معمولی صورت پذیرد. دستگاهها حداقل باید 51 ساعت در دمای 57 تا 51 درجه سانتی گراد
کار کنند و سپس عملیات کالیبراسیون را انجام دهید. باید هنگامی که دستگاه خالی از تخم است اینکار صورت پذیرد زیرا در صورت پر بودن
دستگاه، حرارت سرد و یا گرم ناشی از تخمها، دقت کار را کاهش می دهد. حتما بر روی دماسنج دقیق )الکلی و یا جیوه ای( برای هر دستگاه
جوجه کشی سرمایه گذاری نمائید تا بتوانید همیشه حرارت دستگاه را کنترل کنید. پس از اتمام عملیات فوق تمام سالن و دستگاه ها را دود
دهید.

hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
6
کالیبراسیون دستگاه جوجه کشی به روش ساده 
از آنجائیکه به هر دلیلی ممکن دستگاه های جوجه کشی و هچر، در صفحه نمایش خود حرارت و رطوبت واقعی را نشان ندهند لذا
ضروی است که قبل از شروع عملیات جوجه کشی و نیز در طول دوران جوجه کشی صحت حرارت و رطوبتی را که دستگاه نمایش میدهد،
کنترل کرد. این عمل توسط دماسنج و رطوبت سنج انجام میشود.
معمولا دماسنج و رطوبت سنج دیجیتال )تستو( گران هستند و یا ممکن است به آن دسترسی نداشته باشید. در این صورت با یک دماسنج
معمولی جیوه ای و یا الکلی میتوانید کالیبراسیون را انجام دهید. دماسنج شما باید دقیق و با کیفیت باشد. یک دماسنج معمولی، حرارت خشک را
نشان میدهد که با آن میتوانید دمای دستگاه را کالیبره و تنظیم نمائید. برای ساختن یک دماسنج مرطوب که برای تعیین رطوبت نسبی بکار میرود
کافیست یک فتیله را با آب مقطر خیس کرده و آن را به آرامی روی مخزن جیوه ای دماسنج قرار دهید. مخزن جیوه سرد شده و دماسنج دمای
کمتری را نشان میدهد. این دما که حرارت مرطوب نامیده میشود را یادداشت نموده و با استفاده از جدول زیر )جدول شماره 1( میتوانید به
رطوبت نسبی دستگاه دست یابد. سپس با افزایش و یا کاهش درجه رطوبت دستگاه جوجه کشی به رطوبت نسبی مورد نظر برسید. توجه داشته
باشید که دماسنج در ناحیه ای از دستگاه قرار گیرد که هوا در اطراف مخزن جیوه ای دماسنج جریان داشته باشد و باعث تبخیر رطوبت فیتیله
گردد. در غیر اینصورت رطوبت بالاتری را نشان خواهد داد که اشتباه میباشد. 
جدول شماره 1
نسبت رطوبت در حرارت های مختلف خشک و مرطوب
درجه حرارت خشک
درجه سانتیگراد
53
5353
1.63
1.63
5.53
5353
درجه فارنهایت
53
5.
79
7969
59
55
درصد رطوبت نسبی
درجه حرارت مرطوب)دماسنج با قتیله(
)اعداد داخل پرانتز به درجه سانتیگراد است(
..)9955(
32
93
39
3369
91
95
.3)9551(
39
95
31
39
9.
93
.9)32(
33
39
02
02
99
93
.5)3253(
31
35
00
03
32
99
32)3959(
3.
33
03
01
33
32
39)3953(
39
33
0.
09
31
33
33)3353(
59
35
07
09
3.
33
35)3359(
51
53
12
07
39
33
31)3555(
5.
51
10
13
52
35
توجه: محل تقاطع حرارت خشک و حرارت مرطوب درصد رطوبت نسبی است.
مثال: اگر درجه حرارت خشک 5.59 و درجه حرارت مرطوب 3959 درجه سانتیگراد باشد، رطوبت دستگاه 31 درصد است.
N-32 X 5 / 9 فارنهایت به سانتیگراد N X 9 / 5 +32 سانتیگراد به فارنهایت
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
7


نمونه های دماسنج خشک و مرطوب
پوشش پارچه ای )فیتیله( میتواند بطور دائم در یک مخزن آب قرار گیرد که در این صورت با جاسازی آن در دستگاه جوجه کشی، همیشه
میتوانید رطوبت دستگاه را کنترل نمائید. آب درون مخزن باید آب مقطر باشد. در صورت عدم دسترسی به آب مقطر، در مواقع اضطراری میتوان از آب
جوشیده شده استفاده نمود.
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
8
وقتی فیتیله جدید باشد معمولا قدری چرب است که این امر منجر به جذب ضعیف آب میگردد. بنابراین قبل از مصرف فتیله جدید، بهتر
است آن را در آب جوش حاوی صابون جوشاند و کاملا آبکشی نمود. فتیله باید هرچند یکبار به طور منظم شسته و تعویض گردد. آب مخزن نیز
هرچند وقت یکبار باید کاملا خالی و تمیز شود و با آب مقطرجدید پر شوند. نازل های دستگاه جوجه کشی را میتوان در سرکه غوطه ور نمود تا
رسوبات آن برداشته شود.
اثر فشارهوا در جوجه کشی:
درصد جوجه درآوری با افزایش ارتفاع از سطح دریا کمتر میشود. با افزایش ارتفاع، فشار هوا کاهش یافته و میزان اکسیژن موجود در هوا
نیز کاهش میابد. بنابراین میزان اکسیژن ورودی به ماشین جوجه کشی نیز کاهش می یابد. فشار اکسیژن را میتوان با تزریق اکسیژن به داخل سترها
و هچرها تامین کرد، اما این کار دارای هزینه بالایی است و اقتصادی نمی باشد.
جدول شماره 5 
فشار هوا 
ارتفاع از سطح دریا 
نام شهر
1715 
رشت 3 
1717 
37 
اهواز 
971 
917 
قم 
971 
916 
مشهد 
115 
1577 
تهران 
105 
1533 
یزد 
150 
1377 
کرمانشاه 
160 
1177 
تبریز 
115 
1637 
شیراز 
117 
1617 
اصفهان 
131 
1537 
زنجان 
151 
1061 
کرمان 
019 
5707 
شهرکرد 
درجه حرارت مرطوب که در بالا شرح داده شد میتواند براساس فشار هوا در ارتفاعات مختلف بصورت دقیق تنظیم شود. در زیر )جدول
شماره 5( ارتفاع از سطح دریای مراکز استانها شرح داده شده است. بر اساس آن میتواند با استفاده از جدول شماره 3 بصورت دقیقتر می توانید
رطوبت دستگاه خود را تنظیم نمائید. پس از اطلاع از ارتفاع منطقه خود از سطح دریا با استفاده از جدول ارتفاع ) جدول شماره 5(، فشار هوای
منطقه خود را یادداشت نموده و با استفاده از جدول شماره 3، رطوبت مورد نظر خود را از ستون چپ جدول انتخاب نمایید. محل تلاقی ستون
فشار و رطوبت، عددی است که اختلاف دمای خشک و مرطوب شما را معین میکند.
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
9
مثال: اگر شما در شهر اهواز جوجه کشی دارید با استفاده از جدول 5 در ارتفاع 37 متر از سطح دریا، فشار هوا برابر 1717 میباشد. حال با
مراجعه به جدول شماره 3، اگر بخواهید رطوبت دستگاه شما 57 درصد باشد، محل تلاقی فشار 1717 و رطوبت 57 درصد، عدد 1566 را نشان
میدهد که اختلاف بین حرارت خشک و تر میباشد. حال اگر دمای دستگاه را 3563 درجه سانتیگراد انتخاب میکنید، درجه حرارت مرطوب شما
باید 1566 درجه کمتر از آن، یعنی 1961 درجه سانتیگراد باشد. بنابراین برای دستیابی به رطوبت 57 درصد در اهواز، هر دمایی را که انتخاب
، میکنید، اختلاف درجه حرارت خشک و تر باید .. 15 باشد. بدیهی است چنانچه رطوبت کمتر یا بیشتری بخواهید باید مجددا از طریق جدول 3
عدد مورد نظر را که اختلاف دمای خشک و تر است را بیابید.
با استفاده از این جدول ) شماره 3(، همچنین میتوانید بدانید که رطوبت دستگاه شما چند درصد است. دماسنج خشک و تر را در دستگاه
قرار داده و دمای خشک و تر و نیز اختلاف آنها را یادداشت نمائید. سپس در ستون فشار هوای منطقه خود در جدول 3، عدد اختلاف دو دماسنج
را بیابید. عدد مقابل این عدد در ستون رطوبت نسبی، بیانگر درصد رطوبت دستگاه میباشد. با چند بار دقت و امتحان به اینکار مسلط میشوید.
مثلا اگر حرارت خشک 35 و حرارت تر 53 باشد اختلاف این دو عدد برابر 1361 میباشد و چنانچه جوجه کشی در اهواز باشد در ستون فشار
1717 اتمسفر، عدد 13 را می یابیم. عدد مقابل این عدد در ستون رطویت نسبی بیانگر درصد رطوبت دستگاه بوده که برابر 33 درصد است. راه
دیگر، استفاده از جدول شماره 1 بدون در نظر گرفتن فشار هوا میباشد.
جدول شماره 3
درصد
فشار اتمسفر
102
132
1.2
112
722
702
732
7.2
712
3222
3202
3232
رطوبت نسبی)درصد(
39
3763
37
3167
3161
3169
316.
3163
3161
3160
3163
3967
3961
3.
3167
3161
3169
3169
3163
3161
3163
31
3967
3961
396.
3969
39
316.
3169
3161
3160
3163
3967
3961
3969
396.
3969
3961
3960
31
3161
3163
31
3967
3961
396.
3969
3963
3961
3960
39
3.67
37
31
3961
3969
396.
3963
3961
3960
3963
39
3.67
3.61
3.69
02
396.
3969
3963
3961
3963
39
3.67
3.8.
3.69
3.6.
3.69
3.63
03
3961
3960
3963
39
3.61
3.69
3.6.
3.69
3.63
3.61
3.60
3.63
00
39
3.67
3.61
3.69
3.6.
3.63
3.61
3.60
3.63
3.
3967
3961
01
3.69
3.6.
3.69
3.63
3.60
3.63
3.
3967
3961
3969
396.
3969
03
3.63
3.61
3.60
3.63
3967
3967
3961
3969
396.
3969
3963
3961
09
3.63
3.
3967
3961
3969
396.
3969
3963
3961
3960
39
3367
0.
3961
3969
396.
3969
3963
3961
3960
39
3367
3361
3369
3369
09
3969
3963
3961
3960
3963
3367
3361
3361
3369
336.
3369
3363
01
3960
3963
39
3361
3361
3369
336.
3369
3363
3361
3360
3360
07
3367
3361
3369
336.
3369
3363
3361
3360
3360
3363
33
3167
12
336.
3369
3363
3361
3360
3363
3363
33
3167
3161
3169
3169
13
3361
3360
3363
33
33
3167
3161
3169
316.
316.
3169
3163
10
33
33
3167
3161
3169
316.
3169
3169
3163
3161
3180
3160
11
3161
3169
316.
3169
3163
3163
3161
3160
3163
3163
31
3067
13
3169
3163
3161
3161
3160
3163
31
31
3067
3061
3069
3069
19
3160
3160
3163
31
3067
3061
3061
3069
306.
3069
3069
3063
1.
31
3067
3061
3069
3069
306.
3069
3063
3063
3061
3060
3063
19
3069
306.
3069
3069
3063
3061
3060
3060
3063
30
30
3367
11
3063
3063
3061
3060
3063
3063
30
3367
3367
3361
3369
3369
17
3060
3063
30
3367
3367
3361
3369
3369
336.
336.
3369
3363
32
3367
3361
3361
3369
336.
336.
3369
3363
3363
3361
3360
3360
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
10
انتخاب دستگاه جوجه کشی:
انتخاب دستگاه جوجه کشی مناسب رمز موفقیت مزارع پرورش شترمرغ مولد میباشد. اگر همه جوانب کار رعایت شود ولی دستگاه
جوجه کشی شما عملکرد مناسبی نداشته باشد کلیه زحمات و سرمایه گذاری شما بهدر خواهد رفت. بنابراین دستگاه جوجه کشی تعیین کننده
سرنوشت مزرعه مولد بوده و هرگز نباید در مورد خرید آن غفلت ویا صرفه جوئی نمائید. دستگاه جوجه کشی اگر درست انتخاب شود سریعا
سرمایه گذاری صورت گرفته برای خرید آن را جبران خواهد نمود.
تعیین ظرفیت دستگاه جوجه کشی:
برای تعیین ظرفیت دستگاه جوجه کشی مزرعه، کافی است تعداد پرنده مادر)ماده( را در عدد 16 ضرب نمائید. مثلا اگر شما در مزرعه
177 عدد پرنده ماده دارید دستگاه های شما باید ظرفیت 1677 عدد تخم را داشته باشند. ظرفیت هچر شما یک ششم ظرفیت ستر است. یعنی در
صورتیکه که ظرفیت ستر 1677 عدد باشد ظرفیت هچر حداقل باید 567 عدد باشد.
سلامت گله مولد :
ثابت شده است که وجود بیماری در گله مولد اثر منفی بر تکامل جنین در دستگاه جوجه کشی داشته و کاهش هچ و کیفیت جوجه را
بدنبال دارد. همچنین انگلهای داخلی و خارجی کاهش تولید را بهمراه داشته که میبایست عملیات سلامت گله در فصل استراحت انجام پذیرفته
باشد.
تغذیه شترمرغ های مولد :
تغذیه شترمرغ های مولد در فصل استراحت و تولید از عوامل موثر و انکار ناپذیر در افزایش جوجه درآوری و موفقیت در عملیات
جوجه کشی بشمار میرود. در شماره های قبل توضیحات کامل در این خصوص داده شده است. در این رابطه کیفیت مواد خوراکی بخصوص
یونجه و مکمل های ویتامینه و معدنی، فرمولاسیون جیره، نظارت بر ساخت صحیح خوراک از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
تخمگذاری:
معمولا تخمگذاری بعداز ظهرها اتفاق میافتد. تخمها بلافاصله پس از خشک شدن مایع اطراف تخم)کوتیکول( بایستی توسط کارگر جمع
آوری شده و در جعبه ای که به این منظور اختصاص یافته نگهداری گردد. بر روی تخم شماره پن، شماره پرنده مادر، و تاریخ تخمگذاری بوسیله
مداد یادداشت میشود. از ماژیک استفاده نشود زیرا پوسته تخم ارزش اقتصادی خود را از دست خواهد داد. چنانچه تخم گلی است با پارچه تمیز
آلودگی برداشته شود. با پارچه خشک اینکار را انجام دهید و از پارچه مرطوب استفاده نشود. از سمباده نیز به لحاظ ایجاد خراش بر روی پوسته
استفاده نشود. از برس نرم میتوانید استفاده نمائید. پس از اتمام تخمگذاری پرندگان، در همان روز تخم ها را به جوجه کشی منتقل نموده و این
کار را به روز بعد موکول ننمائید. به هنگام انتقال تخمها توجه داشته باشید از تکانهای شدید تخمها جلوگیری بعمل آید. مسئول جوجه کشی نیز
باید بلافاصله تخمها را بداخل ساختمان جوجه کشی برای انجام عملیات منتقل نماید. هرگز تخمهای جمع آوری شده، بهنگام شب در خارج از
جوجه کشی باقی نمانند.
ضدعفونی سریع تخمها پس از انتقال به جوجه کشی از عوامل موثر در افزایش جوجه درآوری است. ضدعفونی تخمها را به روز بعد
موکول ننمائید زیرا شانس نفوذ باکتریها را به داخل تخم افزایش میدهد. اگر تخمها را با ضدعفونی کننده شستشو می دهید، دمای محلول نباید
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
11
کمتراز 17 درجه سانتیگراد باشد)خیلی مهم( و از 16 درجه نیز بیشتر نباشد. دمای محلول باید از دمای تخم بیشتر باشد، زیرا در غیر اینصورت
محلول به داخل تخم نفوذ مینماید. تخمها پس از انتقال به جوجه کشی حدود 37 تا 36 درجه دما دارند که مناسب برای عملیات شستشو است.
تخمهای سرد را شستشو ندهید زیرا باعث ایجاد شوک به جنین میگردد.از ماده ضدعفونی ویرکن اس یا محلول های مشابه میتوانید استفاده
نمائید. تخمها با محلول باید شسته شده و سپس با یک دستمال تمیز خشک شوند. حدالامکان سعی نمائید تخمها را شستشو ندهید، مگر تخمها
کثیف و درصورتیکه آلودگی تخم بالا باشد. کنترل دمای محلول که بسیار حیاتی است، کاری دشوار میباشد. ولی اگر چاره ای ندارید با دقت
بسیار صورت پذیرد. اگر عملیات شستشو به غلط انجام پذیرد نتیجه رضایت بخش نخواهد بود.
روش دیگر دوددهی تخمها است. استفاده از 17 گرم پرمنگنات پتاسیم با افزودن 137 میلی لیتر فرمالین بمدت 57 دقیقه برای 3 مترمکعب
فضا توصیه شده است. دمای اتاق دود نیز باید در حدود 51 درجه سانتی گراد باشد)مهم(. حتما باید فرمالین بر روی پرمنگنات ریخته شود
وعکس این عمل را انجام ندهید. تخمهای سرد نیز نباید دود داده شوند. چنانچه تخمها سردتر از دمای اتاق دود باشند فرمالدئید زیادی برروی
تخمها متراکم شده و شاید باعث مرگ جنین گردد. بنابراین بهترین زمان دود دادن تخمها، زمان تحویل تخمها به جوجه کشی است و اجازه
ندهید که تخمها سرد شوند. پس از اتمام دود دهی فن را روشن نموده تا دود کاملا خارج گردد. توجه داشته باشید گاز حاصل از واکنش
شیمیایی برای انسان بسیار خطرناک است. بنابراین از استشمام آن جداً خودداری نمائید. از دیگر روشها استفاده از اشعه ماورا بنفش و گاز ازن
است. پس از ضدعفونی تخمها آنها را بحال خود رها نمائید تا دمای آنان بتدریج کاهش یافته و سپس فردای آنروز تخمها را به اتاق نگهداری
تخم منتقل نمائید. این عمل باعث میشود شک کمتری به تخمها وارد گردد.
نگهداری تخم:
جوجه کشی از زمان تخمگذاری پرنده آغاز میگردد. بنابراین باید اقدامات لازم بمنظور حفظ جنین و توقف تکامل موقت توسط شما
بعمل آید. تخم ها پس از دوددهی و کاهش دما به اتاق نگهداری تخم انتقال می یابند. درجه حرارت اتاق بسته به مدت نگهداری تخم متفاوت
بوده و هرچه مدت زمان نگهداری طولانی تر باشد دمای اتاق نگهداری نیز کاهش می یابد. در جوجه کشی شترمرغ تخمها معمولا یک هفته
نگهداری شده و سپس به دستگاه ستر منتقل میشوند. بنابراین حرارت مناسب برای این مدت در حدود 11 درجه سانتیگراد است. برای نگهداری
بمدت 1 تا 3 روز، حرارت 57 و برای 11 روز نگهداری درجه حرارت 11 درجه سانتیگراد مناسب است. رطوبت اتاق نگهداری تخم نیز باید در
حدود 66 تا 56 درصد باشد که معمولا در نگهداری تخم شترمرغ نادیده گرفته میشود ولی در جوجه درآوری موثر است. تخمها باید هر شش
ساعت یکبار چرخانده شوند. معمولا از کولر گازی برای سرد کردن اتاق استفاده میشود. اتاق نگهداری باید کاملا بهداشتی بوده و مرتبا ضدعفونی
گردد. هرچه مدت نگهداری تخم طولانیتر باشد درصد جوجه درآوری کاهش می یابد. هرچند عقیده بر این است که در جوجه کشی شترمرغ
باید تخمها حداقل دو تا سه روز نگهداری شوند تا نتیجه هچ بهتری عاید گردد. این امر بخصوص برای تخمهای اول فصل که سفیده تخم غلیظ
است، بمنظور رقیق نمودن غلظت سفیده که افزایش و بهبود تبادلات گازی به درون تخم را در طول جوجه کشی در بر دارد توصیه شده است.
پیش گرم نمودن تخم ها:
تخمها قبل از انتقال به دستگاه جوجه کشی باید در حرارت 51 درجه سانتیگراد حداقل بمدت 15 ساعت گرم شوند. این عمل بسیار
حیاتی بوده و باعث افزایش جوجه درآوری میگردد. در ساعات پایانی و چند ساعت قبل از چیدن تخمها در ستر، درجه حرارت را میتوانید تا 51
درجه سانتیگراد افزایش دهید. توجه داشته باشید که تخم شترمرغ به دلیل بزرگ بودن دیرتر گرم می شوند لذا حداقل زمان گرمادهی ) 15 ساعت
( را رعایت نمائید. بهتر است در اتاق نگهداری این عمل صورت گیرد و تخمها گرم شده و سپس پس از گرم شدن و قبل از انتقال به ستر به
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
12
مدت 57 دقیقه دود داده شوند. برای حصول نتیجه مطلوب، توصیه میگردد یک پنکه و یا فن، هوا را در اتاق نگهداری به هنگام گرم شدن تخمها
و دود دهی متلاطم نماید. گردش هوا در اطراف تخمها موجب یکنواختی هچ میگردد. همچنین یک دماسنج را در میان تخمها قرار دهید و دما را
کنترل نمائید تا از گرم شدن تخمها مطمئن شوید. چنانچه تخمها هنوز سرد باشند میتوانید این مدت را به 51 ساعت افزایش دهید. تخمهای سرد
چنانچه به دستگاه جوجه کشی منتقل شوند علاوه بر وارد آمدن شوک به تخمها به دلیل اختلاف درجه حرارت )حرارت دستگاه حدود 35 درجه
و تخمها 11 درجه( باعث میشود که حرارت دستگاه بهم ریخته و مدت زمان زیادی طول بکشد تا تخمها با دستگاه هم دما شوند و از طرفی
باعث صدمه به تخمهای از قبل قرار گرفته در دستگاه میگردد و حتی میتواند مرگ جنین آنان را بدنبال داشته باشد. همچنین به دلیل اختلاف
دمای تخم سرد و دستگاه ممکن است تخم عرق نماید. این موضوع یکی از فجایع جوجه کشی بوده و باعث صدمه جدی به تخمها میگردد.
زمانی که سطح پوسته تخم مرطوب شود باکتریهای موجود بر روی پوسته به سرعت رشد نموده و از طریق منافذ پوسته به درون تخم راه پیدا
میکنند. در هنگام گرم نمودن تخمها، دستگاه رطوبت ساز را خاموش نمائید. با توجه به اینکه در جوجه کشی شترمرغ، دستگاه جوجه کشی در
 . چند مرحله پر میشود، لذا رعایت این نکات بسیار مهم و ضروری است
در شماره بعدی، مباحث مربوط به جوجه کشی ادامه خواهد یافت.
Biosecurity in Ostrich Production
F W Huchzemeyer
South Afica
امنیت زیستی و بهداشت در پرورش شترمرغ
مقاله ارائه شده کنفرانس بین المللی شترمرغ سال 5776 میلادی
امنیت زیستی مجموعه ای از اقدامات و طراحی ها برای پیشگیری از آلودگی در مراکز پرورش دام و طیور میباشد. این علم در زمینه پرورش
طیور بخوبی توسعه یافته و بعضی از این اقدامات میتواند برای شترمرغ نیز بکار گرفته شود. هرچند پرورش شترمرغ و تولیدات آن در بسیاری از جنبه
ها با سایر گونه های طیور متفاوت است. برخلاف طیور، شترمرغ بندرت از بابت بیماریهای عفونی و واگیر تلفات میدهد. حدود 17 تا 97 درصد تلفات
hhggjh
شماره چهارم، بهمن ماه 2931
نشریه الکترونیکی داخلی
موسسه تحقیقات و توسعه شترمرغ سانان
با همکاری
پایگاه اطلاع رسانی صنعت شترمرغ
13
جوجه شترمرغ بدلایل غیرعفونی بوده و اغلب به دلیل مشکلات روده ای صورت میپذیرد. )مانند سندرم جوجه پژمرده که به دلیل استرس اتفاق
می افتد، و یا آنتریت که بدلیل مسائل فلور روده ای اتفاق می افتد(.
شترمرغ های جوان بیشتر به دلیل مشکلات مربوط به پا تلف میشوند که ناشی از استرس، جراحات و عوامل تغذیه ای است. همچنین
بیماریهای تنفسی که در شرایط آب و هوای سرد، تهویه ناکافی و گرد و غبار اتفاق می افتد از دیگر عوامل تلفات در شترمرغ های جوان بشمار
میرود. در پرندگان بالغ، انواع جراحتها از عوامل اصلی مرگ و میر است. هرچند تلفات به دلایل فوق می تواند قابل ملاحظه باشد، اما پیشگیری
باید مورد توجه قرار گرفته که در قالب بیوسکوریتی )امنیت زیستی( امکان پذیر است.
تنها بیماری واگیر که در جوجه شترمرغها باعث تلفات سنگین میگردد انتریت مگاباکتری است که در صورت بروز تا صددرصد تلفات در
بردارد. این بیماری توسط پرندگان وحشی جابجا شده و به ظروف دانخوری منتقل میگردد. مگا باکتری به لایه بیرونی سنگدان هجوم برده و
درمانی تا کنون برای آن یافت نشده است. بیماری نیوکاسل و آنفولانزا نیز باعث مرگ و میر تعدادی شترمرغ شده، اما باید از آن بیم داشت که
شیوع این بیماری ها موجب قرنطینه فارم شده و از صدور پرنده و محصولات به سایر کشورها جلوگیری بعمل می آید. هردوی این بیماری ها با
تلفات بیشتر در پرندگان جوان اتفاق می افتد. پرندگان مسن به این بیماری مقاوم هستند. بیماری نیوکاسل میتواند از طریق طیورآلوده، منتقل شود.
اما مانند آنفولانزا میتواند بوسیله پرندگان وحشی نیز انتقال یابد. انتقال نیوکاسل از پرنده به پرنده دیگر بسیار محدود است، زیرا درگیری بیماری
بصورت تنفسی در طبیعت وجود ندارد. انتقال بیماری بیشتر بصورت انتقال مستقیم عامل بیماری از طریق آبخوری و دانخوری صورت میگیرد.
شترمرغ به استرس بسیار حساس است و اهمیت استرس و نقش آن در بروز بیماریها بطور وسیع میباشد. استرس علت مستقیم گرفتگی
روده ای- شکمی است که در آن سنگدان از کار می افتد و خوراک مصرفی نمیتواند از پیش معده به سنگدان عبور نماید . استرس همچنین
سیستم ایمنی بدن را تضعیف و منشا و بستر لازم را برای بروز بیمارها مهیا میکند. حتی اعتقاد بر این است که استرس بر متابولیسم کلسیم نیز اثر
گذاشته و باعث پیچیدگی پا میگردد. جوجه ها به سرما بسیار حساس میباشند، بخصوص زمانیکه بر روی یک سطح مرطوب و سرد استراحت
نمایند. این مسئله باعث افت حرارت دستگاه گوارش در سطح شکمی شده و فعالیت طبیعی روده بزرگ را تحت تاثیر قرار میدهد و باعث شیوع
مشکلات روده ای )آنتریت ها( میگردد.
دفاع طبیعی ارگانهای بدن از میکروبها در شترمرغ میتواند از بروز بسیاری از بیماریها بخصوص در جوجه ها جلوگیری نماید. فلور
میکروبی مطلوب دستگاه گوارش، دفاع بسیار مهم و موثری را علیه میکروارگانیسم هایی که باعث آماس روده میشوند را فراهم می کند. فلور
میکروبی میتواند بهنگام در آمدن جوجه از تخم با خوراندن ماست طبیعی تقویت شود )ماست دارای با